Yeni otoyol ihalelerinde gelir garantileri: Aydın-Denizli ve Kuzey Marmara otoyolu projeleri

     Karayolları Genel Müdürlüğü (KGM) geçen hafta YİD modeliyle 2 yeni ihale gerçekleştirdi. Kuzey Marmara Otoyolu'nun 45 km'lik Nakkaş-Başakşehir kesiminin teklifleri 30 Haziran, 2020 tarihinde ve Aydın-Denizli Otoyolu işinin teklifleri ise 3 Temmuz 2020 tarihinde verildi.
     İşletme süresi her iki projede de aynıdır (Tablo 1). Nakkaş-başakşehir kesiminin uzunluğu, Aydın-Denizli’ninkisinin % 27’si olmasına karşın, verilen araç garantisi 2,7 kat daha fazladır. Bunun Kuzey-Marmara’da gelir artırıcı bir etkisi olacaktır elbette.
     Sürekli iptal edilen ve/veya ertelenen Aydın-Denizli otoyolunun en son ihalesi 26 Mart, 2019 tarihinde yapıldı ve ihale sonuçları KGM tarafından yazılı olarak ayrıntılı biçimde açıklandı. Bu açıklamalara göre verilen gelir garantisini hesaplayıp 1,8 milyar ABD doları bulmuştum (bu yazıda da kullanacağım, bu ihaledeki gelir garantisinin hesaplama yöntemine şu yazımdan bakabilirsiniz).

     Son ihalelerde verilen tekliflerde ortaya çıkan gelir garantilerini hesapladım. Gelin hesaplamaları beraber okuyalım.  
(Aydın-Denizli konusunda bugün Çiğdem Toker’de Sözcü gazetesindeki köşesinde değerli bir yazı kaleme aldı).

Mega projelerde verilen talep garantilerinin resmi kayıtlarda raporlanAMAması: Şehir hastaneleri örneği

     Balıkesir Milletvekili Op. Dr. Fikret Şahin yakınlarda Hazine ve Maliyet Bakanlığının (HMB) yazılı olarak cevaplaması isteğiyle; hizmete giren 10 şehir hastanesinin toplam kira/hizmet bedeli ödemelerinin toplamını, ödemede kullanılan döviz cinsini ve ödemelerin yıllara göre dağılımını sordu.
     HMB yazılı cevabında “...bahsi geçen hususların Sağlık Bakanlığı (SB) uhdesinde olduğunu” belirtti.”
    Milletvekili Şahin aynı soruyu SB’ye sordu. SB bu bilgilerin “HMB tarafından kamuoyuyla paylaşıldığını” belirtti.
     Bu yazıda şehir hastanelerinde verilen talep garantilerinin muhasebeleştirilmesini/raporlanmasını ele alacağım.

Mega projelerde önden yüklemeli gelir garantisi:Osmangazi Köprüsü

     Ulaştırma projelerinde sabit trafik ve fiyat üzerinden gelir garantisi verildiğini artık herkes biliyor.
     Örneğin bir köprüde sözleşmede öngörülen araç trafiği gerçekleşmediğinde; bütçeden (vergi mükelleflerinden tahsil edilen gelirlerden)  aradaki fark kadar garanti ödemesi yapılmaktadır.
     Kullanımını özendirmek amacıyla sözleşmede öngörülen ücretler düşürülmekte, bütçeden aradaki fark kadar katkı payı ödenmektedir. Geçişleri özendirmek için Osmangazi köprüsünde tahsil edilen ücretlerde KDV oranı da %18’den % 8’e düşürüldü.
     Garantiler döviz cinsinden verilmekte ve garanti edilen ücret ABD Tüm Kentsel Tüketici Fiyatları Endeksine göre güncellenmektedir. Ücretler dolardan TL’ye çevrilirken, 2 Ocak tarihli TCMB döviz alış kurları esas alınırdı. Son yıllarda kurlarda yaşanan hızlı artışlar nedeniyle ücretler yılda bir defa yerine iki defa güncellenmeye başlandı.
    Bu yazıda Osmangazi köprüsü örneğinde (önden yüklemeli) geçiş garantilerini ele alacağım.

Kurlardaki değişmelerin KÖİ sözleşmelerindeki yükümlülükler üzerindeki olası etkileri

     KÖİ sözleşmelerinden kaynaklanan taahhütlerin boyutu ve finansal riskleri (kur, enflasyon ve faiz) uzun zamandır kamuoyunun gündemindedir. Farklı KÖİ projelerinde, farklı ödeme yöntemleri kullanılmaktadır.
     Önce kısaca bu yöntemleri açıklayacağım. Sonrasında da kur hareketlerinin, bu sözleşmelerde yer alan taahhütler üzerindeki etkilerini inceleyeceğim.

Trafik/gelir garantili yeni KÖİ projesinin bütçe yükü: Aydın-Denizli Otoyolu

     Aydın-denizli otoyolunun ihalesi 26 Mart 2020 tarihinde Yap-İşlet-Devret (YİD) yöntemiyle gerçekleştirildi. Otoyol, İzmir-Antalya arasında kesintisiz ulaşımı sağlayacak projenin ikinci kesimidir. İlk kesim hizmete açık olan İzmir-Aydın Otoyolu, ikinci ve üçüncü kesimler de sırasıyla Denizli-Burdur ve Burdur-Antalya Otoyollarıdır. Büyük ihtimalle YİD yöntemiyle gerçekleştirilecek ikinci ve üçüncü kesimlerin ihalesi ileri bir tarihte yapılacaktır.
     Kolayca tahmin edeceğiniz üzere, diğer ulaştırma YİD projelerinde olduğu gibi Aydın-Denizli otoyolunda da trafik garantisi verilmektedir.
     Öncelikle otoyol hakkında teknik bilgi vereceğim ve sonrasında da ihalede ortaya çıkan  trafik/gelir garantisinin toplam tutarını hesaplayacağım.